Pewnego zimowego wieczoru…
… przemierzałem cyberpunkowe miasto w swoim wozie. Moja postać była gotowa do wykonania kolejnego zadania. Nie miałem zamiaru bawić się w żadne skradanie – liczyło się szybkie załatwienie gangusów w chińskiej dzielnicy. Dotarłem na miejsce, wyciągnąłem broń i gdy akcja zaczynała się rozkręcać… liczba FPS gwałtownie spadła, a z obudowy mojego komputera usłyszałem niepokojące dźwięki wentylatorów działających na 100% swoich możliwości. Tym razem przegrałem nie z hackerem, a z temperaturą.
Cóż, miasto musiało poczekać.
Dlaczego chłodzenie komputera i procesora jest tak istotne?
Historia brzmi znajomo? Jeżeli tak, to na własnej skórze przekonaliście się, dlaczego chłodzenie jest jednym z kluczowych elementów w obudowie każdego PC. Jeżeli nie, musicie wiedzieć, że to właśnie temperatura wpływa bardzo często na wydajność, stabilność i trwałość podzespołów, a jej zbyt wysokie wskaźniki mogą prowadzić do przegrzania procesora, karty graficznej, czy też pamięci RAM. Skutkiem braku dobranego chłodzenia może być nie tylko ich niewłaściwe działanie, ale nawet – w najgorszym przypadku – uszkodzenie komponentów. Odpowiedni system chłodzenia natomiast pozwala utrzymać optymalną temperaturę pracy, co przekłada się na sprawność, cichszą pracę oraz dłuższą żywotność komputera. W tym poradniku dowiecie się, jakie chłodzenia do komputera wybrać i jak je zamontować.
Chłodzenie wodne i powietrzne: standardowe systemy chłodzenia
Zanim przejdziemy do tego, jaki rodzaj chłodzenia wybrać na start, warto zapoznać się z jego typami i zastosowaniami, a tych - w sprzęcie dla graczy - wyróżniamy naprawdę sporo!
1. Wentylatory powietrzne (air cooling): To najczęściej stosowany typ coolerów w komputerach. W zależności od zastosowania (o czym szczegółowo za chwilę) składają się z samego wentylatora lub wentylatora oraz radiatora.
Wentylatory z radiatorami montowane są na procesorze (w pudełkach z waszymi procesorami zazwyczaj znajdziecie dołączony niewielki, fabryczny zestaw) i karcie graficznej (czyli procesorze graficznym).
Coolery bez radiatorów zamontujecie natomiast bezpośrednio w obudowie, a ich podstawowym celem jest poprawa przepływu gorącego powietrza w jednostce. Jest to chłodzenie, które umieści w swoim PC każdy, nawet osoby bez specjalistycznej wiedzy, o czym przekonacie się w jednym z kolejnych akapitów.
- Wentylatory CPU – specjalny cooler montowany na procesorze. Chłodzenie wieżowe – bo taka jest jego profesjonalna nazwa - wykorzystuje radiatory wykonane z miedzi lub aluminium, które odprowadzają ciepło wypuszczając je również w poprawnym kierunku.
- Wentylatory obudowy – montowane na przedniej, tylnej i bocznej ściance jednostki w celu poprawy obiegu powietrza wewnątrz komputera. Mają za zadanie wciągać zimne powietrze, a wydmuchiwać gorące, które generują podzespoły. Są one nieodzownym elementem każdego zestawu, bo właśnie bez nich nie istniałaby cyrkulacja powietrza wewnątrz PCta, czego skutkiem z kolei byłoby jego uszkodzenie.
- Wentylatory GPU – wbudowane w karty graficzne, pomagają w utrzymaniu temperatury jej procesora na odpowiednim poziomie. Często będziecie mogli spotkać się z terminami chłodzenia „referencyjnego i niereferencyjnego”. Różnią się przede wszystkim konstrukcją samego systemu oraz jego jakością w zależności od producenta i modelu karty graficznej. O ile sami producenci najczęściej stosują pierwszy typ, czyli chłodzenie referencyjne, o tyle ich partnerzy stosują bardziej wydajne chłodzenie niereferencyjne właśnie. Istnieją kart 1-, 2- i 3-wentylatorowe, a generalna zasada jest taka, że im więcej, tym lepsze odprowadzanie temperatury z karty.
2. Chłodzenie cieczą (liquid cooling): jest to bardziej zaawansowane rozwiązanie, które stosuje ciecz (specjalistyczne liquidy) do odprowadzania nadmiernego ciepła. Chłodzenie takie może być bardziej efektywne, cichsze i - bardzo często - estetyczne, ale również dużo droższe i wymagające większej wiedzy oraz umiejętności przy montażu.
- AIO (czyli skrót od „All-in-One”) – to gotowe zestawy chłodzenia cieczą, które składają się z pompy, radiatora, bloku wodnego, węży i wentylatorów. AIO jest popularnym wyborem w przypadku komputerów gamingowych i stacji roboczych, oferując dobrą wydajność chłodzenia przy jednoczesnym łatwiejszym montażu, niż zestawy customowe.
- Chłodzenie customowe – polega na budowie własnego coolera z oddzielnych komponentów (pompy, chłodnicy, węży, bloków wodnych). Ten typ chłodzenia jest bardzo wydajny, ale wymaga bardzo dużo wiedzy i umiejętności, dlatego zajmują się nim najczęściej profesjonaliści.
3. Chłodzenie pasywne: Jest to chłodzenie, które nie używa wentylatorów ani pomp. Wykorzystuje duże radiatory do odprowadzania ciepła procesora. Jest to opcja, która zazwyczaj stosowana jest w bardzo cichych komputerach lub w sprzętach, które nie generują dużego ciepła. Pasywne chłodzenie stosuje się w procesorach o niskim TDP (Thermal Design Power) lub w komputerach HTPC (Home Theater PC). Jednak warto pamiętać, że jest to rozwiązanie, które nie powinno być stosowane w przypadku sprzętu gamingowego, ze względu na jego zdecydowanie mniejszą efektywność.
Tutaj pojawia się zatem pytanie: chłodzenie wodne czy powietrzne? Nie ma na nie jednoznacznej odpowiedzi. Różne rodzaje chłodzenia mają swoje wady i zalety, jednak ze względu stosunek jakości i osiągów do prostoty montażu dobrego chłodzenia powietrznego, to właśnie na nim skupię się w dalszej części tekstu.
Średnica wentylatora, żywotność, RPM, RGB – na co zwrócić uwagę przy wyborze chłodzenia PC i chłodzenia CPU?
1. Rozmiar wentylatora: wentylatory do komputera występują w różnych rozmiarach - najczęściej od 80 mm do 140 mm. Większy wentylator zazwyczaj generuje mniejszy hałas zapewniając skuteczne chłodzenie, ponieważ obraca się wolniej przy tej samej ilości przepływającego powietrza.
2. Wydajność i żywotność: wybierając wentylator, warto zwrócić uwagę na kilka podstawowych wartości. Będą nimi RPM, czyli maksymalna prędkość obrotowa, jego przepływ powietrza (wyrażany zazwyczaj wartością CFM), żywotność wyrażona w godzinach działania (H) oraz poziom hałasu (w dB, czyli decybelach). W przypadku trzech pierwszych sprawa jest prosta – im wyższe wartości tym lepiej, natomiast w przypadku poziomu hałasu lepsze wyniki oznaczać będą wartości niższe, co może być mylące dla nowych użytkowników. Wydajność zależeć będzie zatem od prędkości obrotowej RPM oraz przepływu powietrza CFM, a niski poziom hałasu od mniejszej ilości decybeli, co szczególnie istotne dla preferujących ciche działanie swojego PCta.
3. Typ łożyska, takie jak:
- Łożyska kulkowe (ball bearing) – charakteryzują się dużą trwałością i odpornością na wysokie temperatury.
- Łożyska hydrauliczne (hydraulic bearing) – są cichsze, ale mają krótszą żywotność.
- Łożyska magnetyczne (magnetic bearing) – bardzo ciche, ale stosunkowo drogie.
- Łożyska ślizgowe (sleeve bearing) – są to łożyska ekonomiczne o zrównoważonych parametrach.
4. Estetyka: w przypadku użytkowników, którzy cenią estetykę na równi z wydajnością polecam wentylatory RGB lub ARGB (adresowalne LED). Dzięki zastosowaniu dobrej jakości podświetlenia będą one doskonałym dodatkiem do każdej obudowy z tzw. oknem i sprawią, że komputer będzie nie tylko maszyną do gier, ale również eleganckim elementem wystroju pokoju.
Połączenie estetyki z wydajnością komponentów - nowy wentylator komputerowy Oxal 120 ARGB w ofercie GENESIS
Dzięki zastosowaniu dobrej jakości komponentów udało nam się opracować wentylator, który nie tylko cieszy się świetnymi wynikami (obroty maksymalne zwiększone do 1450 RPM względem standardowego modelu Oxal 120, 46,1 CFM), niskim poziomem hałasu, ale także żywotnością do 50 000 godzin i – co najważniejsze – doskonałym wyglądem pasującym do każdej jednostki!
Doskonałą parą dla niego będą obudowy IRID 503 ARGB Lite Biała oraz IRID 505 ARGB V2, które fabrycznie wyposażone są w wentylatory Oxal 120 ARGB, a zakup dodatkowego zestawu pozwoli na pełne wykorzystanie ich możliwości. Dodam również, że dzięki zastosowaniu nowych filtrów w połączeniu z dobrej jakości coolerami pozwolą Wam na wygranie nierównej walki z kurzem
Jak zamontować i sprawdzić wentylatory w komputerze?
Powietrzny wentylator komputera stacjonarnego to nie wentylator kuchenny: jak wspomniałem wcześniej - zamontujesz go bez specjalistycznych umiejętności.
Montuje się je w przeznaczonych do tego miejscach – najczęściej na przedniej ściance (gdzie powietrze jest wciągane), tylnej ściance (powietrze jest wydmuchiwane) i górnej ściance (kierunek powietrza jest zależny od konstrukcji obudowy). Wentylatory można zamocować - w zależności od modelu - przy użyciu prostych wkrętów lub systemu zaczepów.
Przewody i zarządzanie kablami? Nic prostszego! Wentylatory OXAL wystarczy podłączyć do płyty głównej za pomocą 3-pinowego złącza. Miejsce podłączenia na płycie znajdziecie w jej instrukcji. Podwójna końcówka przyda się w bezproblemowym łączeniu ze sobą kilku wentylatorów na raz i podpięciu ich do jednego gniazda, co ułatwia utrzymanie porządku wewnątrz obudowy.
Pasty termoprzewodzące - niezastąpione w chłodzeniu procesora
Istotnym (a często pomijanym) aspektem zachowania niskiej temperatury komputera są pasty termoprzewodzące. Odgrywają one niezwykle ważną rolę, ponieważ zapewniają efektywny transfer ciepła pomiędzy procesorem a umieszczonym na nim systemem chłodzenia dbając o niską temperaturę procesora właśnie.
Ich głównym zadaniem jest wypełnianie mikroskopijnych szczelin i nierówności na powierzchni procesora i radiatora, co pozwala na lepszy kontakt między tymi elementami chroniąc go przed obciążeniem. Bez użycia pasty termoprzewodzącej ciepło nie mogłoby być skutecznie rozprowadzane skutkując przegrzewaniem się procesora, a w konsekwencji obniżeniem wydajności, niestabilnością systemu, a nawet jego uszkodzeniem.
Zachęcam Was zatem do sprawdzenia, w jakim stanie jest pasta termoprzewodząca w waszych komputerach, bo dzięki jej prostej wymianie PCet może działać w optymalnych warunkach termicznych, co przekłada się na jego długowieczność i stabilność.
Ponieważ w GENESIS zdajemy sobie sprawę z istotności tego czynnika, w naszej ofercie znajdziecie także pasty dedykowane do wydajnych procesorów gamingowych: GENESIS Silicon 900.
Podsumowanie
Powiedzieć, że układ chłodzenia jest niezbędnym elementem każdego setupu, to jak nic nie powiedzieć. Właściwy system chłodzenia komputera zapewnia stabilną pracę procesora, podzespołów, zmniejsza ryzyko ich uszkodzenia oraz poprawia komfort użytkowania. Wentylatory powietrzne są - nie bez przyczyny - najczęściej wybieranym rozwiązaniem, zwłaszcza gdy chodzi o gaming i wydajne stacje robocze. Wybór odpowiednich wentylatorów zależy od naszych wymagań i posiadanej obudowy, a ich montaż nie jest trudny. Pamiętajcie o tym, aby zwrócić uwagę na detale, takie jak kierunek przepływu powietrza i zarządzanie kablami. Powodzenia!
Zródło: materiały i opracowanie własne.
